Lente brengt het Nieuwjaar met zich mee.
Door Nafiss Nia
‘…
De vogels zegt: wat een geur,
wat een zonneschijn
O, de lente is er
Ik ga nu op zoek naar mijn metgezel.
De vogel vloog vanaf de rand van de veranda
Hij vloog weg als een boodschap.’
…’
(van Iraanse dichteres Forough Farrokhzad, uit de bloemlezing’ Stegen van Stilte’)
Norouz, een nieuwe dag
Het vieren van Norouz- letterlijk betekent Nieuwe dag-, is niet alleen belangrijk, maar ook logisch voor Iraniërs -(ook voor Afghanen, Koerden en Tadzjieken-.
Norouz is niet alleen een emotionele gebeurtenis, maar ook een historische en cultureel evenement dat generatie na generatie wordt voortgezet en vereert.
Om deze vanzelfsprekendheid te laten begrijpen en voelen ben ik genoodzaakt in kort de achtergrond daarvan te vertellen. Voor dit stuk focus ik slechts op Norouz op z’n Iraans.
Norouz is de viering van de lente’s nachtevening. Wanneer het precies twaalf uur dag en twaalf uur nacht is. Het is het meest gekoesterde nationale festijn voor alle Iraniërs en wordt al 3,000 jaar door iedereen uitbundig gevierd.
Norouz is diep geworteld in de rituelen en tradities van Zarathoestra’s geloofsysteem in de Sassanid periode, het laatste grote Perzische rijk. Zarathoestra’s geloof was de religie van oud Perzie vóór de komst van de Islam in 7de eeuw. Sindsdien heeft iedere bewind geprobeerd Norouz en bijbehorende ceremonies te beperken. Het huidige islamitische regime waagde zelfs, na haar komst in 1979, Norouz te ontkleuren en te vervangen door het tiendaagse feest ter herdenking van de overwinning van de revolutie, dat ieder jaar in februari plaatsvindt. Maar tevergeefs. Norouz, als de enige overgebleven nationale plechtigheid, wordt Juist ieder jaar uitbundiger gevierd.
Chahar shanbeh suri: Woensdag-feest
De voorbereidingen voor Norouz beginnen op de avond van de laatste dinsdag (op woensdag) van het jaar. In Zarathoestra’s tijd geloofden mensen dat vóór het Nieuwjaar beschermende engelen en geesten naar de aarde komen om de mens te bezoeken. Een grote voorjaarsschoonmaak (spring-cleaning) wordt verricht om hen te verwelkomen. In Iran worden op de avond van de laatste dinsdag van het jaar vuurstapels gemaakt om te laten zien dat men gereed is geesten te ontvangen. Mensen springen over de vuurstapels heen en zingen; mijn geel is de jouwe en jouw rood is de mijne. Ze geloven dat ze hierdoor alle ziektes en ongelukken kwijt raken. Het feest wordt doorgezet tot de volgende ochtend met dansen, zingen en eten van verschillende lekkernijen. Lang was dit ritueel verboden door het islamitische regime. Iraniërs vierden het dan stiekem in gesloten plaatsen, tot tien jaar geleden wanneer deze weer geleidelijk in het openbaar wordt uitgevoerd.
Haft Seen: Zeven s’en
Een belangrijk deel van de Nieuwjaarsrituelen is, het bereiden van de Haft Seen-tafel met zeven specifieke voorwerpen die met de letter “S” beginnen. Ieder voorwerp symboliseert een belangrijke betekenis in het leven:
Sabzeh ( groene loten van tarwe of linzen) wijst op nieuwe groei. Wijn was altijd aanwezig op de Haft Seen-tafel. Maar na de moslimsverovering, is deze vervangen door Serkeh (azijn) omdat alcohol in de Islam is verboden. Sier (verse knoflook) wordt gebruikt om kwade geesten te verjagen. Samano, een dikke, zoete en bruine pastei, wijst op voedzaamheid. Sekkeh (munt) symboliseert rijkdom en welzijn.
Sibbe ghermez (rode appel) staat voor opbrengst van het goede in de natuur en tenslotte Sonbol (hyacint) symboliseert de schoonheid van het leven.
Eieren, een universeel symbool van vruchtbaarheid, worden hardgekookt and gekleurd in vrolijke kleuren.
Kaarsen, symbool van licht worden geplaatst voor een spiegel die op zelf reflectie wijst. Een paar levende goudvissen, een levend object, in de viskom, fruit en speciale zoetigheden zijn andere voorwerpen die op de Haft Seen-tafel te zien zijn.
Sal Tahvil: De Jaarwisseling
Tijdens de jaarwisseling blijft iedere familie thuis en wacht op de aanvang van het Nieuwjaar dat op een exacte tijd, de nachtevening van de lente, tussen 19 en 21 maart, plaatsvindt.
Dit jaar maakt het Iraanse Nieuwjaar zijn entree op woensdag 20 maart om 12.01: 56. Het moment van de jaarwisseling is, voor iedere Iraniër, maar vooral voor degene die buitenland Iran woont, de hoogste punt van de emotionele verlangens naar Iran en de feestelijke familiesfeer daarvan.
Sizdah Bedar: Weg met de dertien
Het nieuwjaarsfeest duurt 13 dagen. Op de 13de dag bekend als Sizdah Bedar dat letterlijk kwijtraken van kwade geesten betekent, gaan mensen met de hele familie in parken, bomgarden of in velden buiten de stad picknicken. Het hoort de Sizdah Bedar in natuur door te brengen. Hierdoor kan men ongelukken vermijden. Iraniërs die in buitenland wonen, hebben geen 13 dagen vrij. Ze moeten meestal genoegen nemen met een vrije dag voor de jaarwisseling en hooguit nog een vrije dag voor het slotfeest (Sizdah bedar). Dit jaar valt Sizdah bedar op dinsdag 2 april. Dus als het mooi weer wordt, zult je veel in Iraniërs in de parken treffen. Het komt voor dat Iraniërs in buitenland Sizdah bedar naar het weekend verschuiven, als die op een doordeweekse dag valt. De hele feestperiode eindigt met zonsondergang op de 13de dag.
Voor Iraniërs is Norouz een eeuwig festijn van vernieuwing en frisheid. Het is een gelegenheid om het leven en de glorie ervan te vieren en te koesteren.
